Beieren

Beieren is de grootste deelstaat van Duitsland en ook de meest eigenzinnige. De Beieren noemen hun land geen gewone deelstaat maar een Freistaat, een vrijstaat, en dat hoor je terug in alles: in de dialecten, in de politiek en in het gemak waarmee Beieren zichzelf als iets aparts binnen Duitsland ziet. Voor reizigers betekent dat vooral veel afwisseling. Je hebt de Alpen en de meren in het zuiden, de wijngebieden en middeleeuwse steden in Franken, het Beierse Woud tegen de Tsjechische grens en daartussen steden als München, Nürnberg en Regensburg.

Het beeld van lederhosen, bierpullen en Neuschwanstein klopt, maar het is maar een klein deel van het verhaal. Op deze pagina lees je welke vakantieregio’s Beieren heeft, welke steden de moeite waard zijn, hoe het land zo geworden is en hoe je er het makkelijkst komt.

Oud-Beieren, Franken en Schwaben: drie landen in één

Wie Beieren zegt, bedoelt meestal het zuiden: Oberbayern met München en de Alpen. Maar de deelstaat bestaat uit drie gebieden met elk een eigen geschiedenis. Het historische kerngebied heet Altbayern. Dat zijn Oberbayern, Niederbayern en de Oberpfalz. Hier vind je het Beierse dialect, de katholieke barokkerken met uivormige torens en het beeld dat buitenlanders van Beieren hebben.

In het noorden ligt Franken, met Nürnberg, Würzburg en Bamberg. Franken hoorde tot het begin van de negentiende eeuw niet bij Beieren en veel Franken voelen zich ook nog steeds eerst Frank en dan pas Beier. Noem een Neurenberger dus liever geen Beier. Het landschap is heuvelachtiger en minder spectaculair dan de Alpen, maar de steden zijn ouder, het eten is anders en in plaats van alleen bier wordt hier ook wijn gemaakt.

In het zuidwesten ligt Beiers Schwaben, met Augsburg en het grootste deel van de Allgäu. Het dialect is hier Schwäbisch, verwant aan dat van Stuttgart, en op tafel staan eerder Käsespätzle dan Weißwurst. Voor een vakantie maakt het verschil veel uit: een week in de Frankische wijnstreek voelt heel anders dan een week in de bergen van Berchtesgaden.

Vakantieregio’s in Beieren

Beieren is te groot om in één vakantie te zien. Kies liever één of twee regio’s en neem daar de tijd. Hieronder de gebieden waar de meeste Nederlanders naartoe gaan, van zuid naar noord.

Berchtesgadener Land

Het Berchtesgadener Land steekt als een punt Oostenrijk in, vlak bij Salzburg. Het hart van de regio is Nationalpark Berchtesgaden, het enige alpiene nationale park van Duitsland. Bekendste plek is de Königssee, een smal, diep bergmeer tussen steile rotswanden. Op het meer varen alleen elektrische boten, al meer dan honderd jaar. Onderweg naar de kerk van St. Bartholomä blaast de schipper op een trompet om de echo tegen de Echowand te laten horen. Dat is toeristisch, maar het werkt.

Boven Berchtesgaden ligt de Obersalzberg, waar Hitler zijn buitenverblijf had. Het Dokumentation Obersalzberg legt uit wat daar gebeurde, en met een speciale bus kom je bij het Kehlsteinhaus op de top. Reken in de zomer op drukte: bij de Königssee sta je op mooie dagen in de rij voor de boot. Kom vroeg of ga buiten de schoolvakanties.

Garmisch-Partenkirchen en het Zugspitzland

Garmisch-Partenkirchen is de bekendste bergplaats van Duitsland. De Olympische Winterspelen van 1936 werden hier gehouden en het jaarlijkse nieuwjaarsspringen op de Große Olympiaschanze trekt nog steeds duizenden toeschouwers. Vanuit Garmisch ga je met de tandradbaan of vanaf de Eibsee met de kabelbaan naar de top van de Zugspitze. Het uitzicht reikt bij helder weer tot in Oostenrijk, Zwitserland en Italië. Een kaartje is duur, dus kijk eerst naar de webcams voordat je gaat.

Rond Garmisch liggen de Partnachklamm, een kloof waar je door tunnels langs het water loopt, en het vioolbouwersdorp Mittenwald. Iets noordelijker ligt Oberammergau, bekend van de beschilderde gevels en de passiespelen die één keer in de tien jaar worden opgevoerd. De volgende editie is in 2030. Schloss Linderhof, het kleinste en meest bewoonbare kasteel van Ludwig II, ligt er vlakbij.

Chiemgau en de Chiemsee

De Chiemsee wordt ook wel de Beierse Zee genoemd, en als je aan de oever staat snap je waarom: aan de noordkant zie je bijna geen overkant. Op het eiland Herrenchiemsee liet Ludwig II een kopie van Versailles bouwen, die nooit af is gekomen. Op de kleinere Fraueninsel staat een klooster en wonen nog zo’n driehonderd mensen. De boten vertrekken onder meer vanuit Prien am Chiemsee.

Het Chiemgau zelf is een van de meest ontspannen vakantieregio’s van Beieren: glooiende weiden aan de voet van de bergen, fietspaden rond het meer en dorpen als Ruhpolding en Reit im Winkl waar je ’s zomers wandelt en ’s winters langlaufst. Het is minder hooggebergte dan Berchtesgaden, maar ook minder druk.

Tegernsee, Schliersee en het Fünfseenland

Tussen München en de Alpen ligt een reeks meren waar de Münchenaren zelf in het weekend naartoe gaan. De Tegernsee is het chicste van het rijtje, met villa’s aan de oever en het Bräustüberl van brouwerij Tegernsee als vaste stop. De Schliersee is kleiner en rustiger. Ten zuidwesten van München ligt het Fünfseenland rond de Starnberger See en de Ammersee. In de Starnberger See verdronk Ludwig II in 1886; een kruis in het water bij Berg markeert de plek.

Het voordeel van deze meren is dat je ze vanuit München met de regionale trein of de S-Bahn bereikt. Het nadeel: op zonnige zaterdagen zijn ze vol. Wil je er rustig van genieten, ga dan doordeweeks of blijf er een paar nachten.

De Allgäu

De Allgäu, in het zuidwesten, is groener en zachter dan het Berchtesgadener Land. Het is een land van koeien, kaasmakerijen en bergweiden, met Oberstdorf als bekendste bergdorp. Vanaf de Nebelhorn kijk je uit over meer dan honderd bergtoppen, en de Breitachklamm is een van de indrukwekkendste kloven van de Alpen. In het oosten van de Allgäu ligt Füssen, met vlakbij de kastelen Hohenschwangau en Neuschwanstein.

Een klein deel van de Allgäu hoort bij Baden-Württemberg, maar het overgrote deel ligt in Beieren. Wie een actieve vakantie zoekt met kinderen, zit hier goed: veel wandelroutes zijn niet te zwaar, en er zijn zomerrodelbanen, meren om in te zwemmen en boerderijen waar je kaas kunt kopen.

Het Beierse Woud

Het Beierse Woud (Bayerischer Wald) is het tegendeel van de Alpen: geen spectaculaire toppen, maar eindeloze bossen langs de grens met Tsjechië. In 1970 werd hier het eerste nationale park van Duitsland opgericht. Samen met het Tsjechische Šumava vormt het een van de grootste aaneengesloten bosgebieden van Midden-Europa. In het park laat men de natuur haar gang gaan, ook na stormen en schorskeverplagen, en dat zie je aan de kale stammen op sommige hellingen.

Bekende uitstapjes zijn het boomkroonpad bij Neuschönau en de Große Arber, met 1456 meter de hoogste berg van het gebied. Het Beierse Woud is ook een glasregio: in plaatsen als Zwiesel wordt al eeuwen glas geblazen. Accommodaties zijn hier over het algemeen goedkoper dan in Oberbayern.

Frankische Schweiz

Tussen Nürnberg, Bamberg en Bayreuth ligt de Frankische Schweiz, een heuvelland met rotsformaties, grotten en diepe dalen. Klimmers kennen het als een van de beste klimgebieden van Duitsland. Voor anderen is het vooral een streek van kleine dorpen en brouwerijen: Oberfranken heeft een van de hoogste brouwerijdichtheden ter wereld, en veel dorpsbrouwerijen schenken alleen bier in hun eigen gasthof. De Teufelshöhle bij Pottenstein is de bekendste druipsteengrot.

Frankisch wijnland en de Romantische Straße

Langs de Main rond Würzburg ligt het Frankische wijngebied. De bekendste druif is Silvaner, en de wijn wordt traditioneel gebotteld in de Bocksbeutel, een platte, ronde fles. Wijndorpen als Volkach en Sommerhausen zijn ideaal voor een paar dagen fietsen en proeven.

In Würzburg begint ook de Romantische Straße, een toeristische route van ruim 400 kilometer naar Füssen. Onderweg kom je door Rothenburg ob der Tauber, Dinkelsbühl en Nördlingen, drie plaatsen met een complete stadsmuur. Nördlingen ligt midden in de Ries, een krater die zo’n 15 miljoen jaar geleden door een meteorietinslag is ontstaan. Rothenburg is het bekendste en daardoor ook het drukst; Dinkelsbühl is minstens zo mooi en een stuk rustiger.

Altmühltal

Het Altmühltal, tussen Nürnberg en Regensburg, is een van de grootste natuurparken van Duitsland. De Altmühl is een trage rivier, ideaal om te kanoën, en het fietspad langs het water is vlak genoeg voor gezinnen. In de steengroeven rond Solnhofen en Eichstätt zijn fossielen van de oervogel Archaeopteryx gevonden. Je kunt er zelf naar fossielen zoeken.

Steden in Beieren

De Beierse steden zijn minder bekend dan Berlijn of Hamburg, maar er zitten een paar van de mooiste historische centra van Duitsland tussen. Drie ervan staan op de Werelderfgoedlijst van UNESCO: Bamberg, Regensburg en de Residenz in Würzburg.

München

De hoofdstad van Beieren telt ruim 1,5 miljoen inwoners en is na Berlijn en Hamburg de grootste stad van Duitsland. München combineert musea van wereldniveau met biergartens, de Englischer Garten en de Alpen op een uur rijden. Eind september en begin oktober staat alles in het teken van het Oktoberfest. Over München hebben we een aparte site: Alles over München.

Nürnberg

Nürnberg is de grootste stad van Franken. De middeleeuwse binnenstad, met de Kaiserburg op de heuvel en het huis van Albrecht Dürer, werd in de Tweede Wereldoorlog grotendeels verwoest en daarna zorgvuldig herbouwd. De stad draagt ook de zwaarste geschiedenis van Beieren: hier hield de NSDAP haar partijdagen, en na de oorlog vonden hier de Neurenberger processen plaats. Het Dokumentationszentrum op het voormalige partijdagterrein en het Memorium in de rechtszaal zijn allebei een bezoek waard. In december staat op de Hauptmarkt de Christkindlesmarkt, een van de bekendste kerstmarkten van Duitsland.

Regensburg

Regensburg aan de Donau is een van de best bewaarde middeleeuwse steden van Duitsland. De binnenstad bleef in de oorlog grotendeels gespaard en staat sinds 2006 op de Werelderfgoedlijst. De Steinerne Brücke uit de twaalfde eeuw is een van de oudste stenen bruggen van het land, en de Wurstkuchl ernaast verkoopt al eeuwen worstjes aan wie de rivier overstak. Regensburg is ook een studentenstad, en dat merk je aan de levendige kroegen in de smalle straatjes.

Bamberg

Bamberg is misschien wel de mooiste stad van Franken. Het oude centrum, gebouwd op zeven heuvels, staat sinds 1993 op de Werelderfgoedlijst. Het bekendste plaatje is het oude raadhuis, dat midden in de rivier de Regnitz is gebouwd. Bamberg is ook een bierstad: het Rauchbier, gebrouwen met gerookte mout, smaakt naar ham en is even wennen. Probeer het bij Schlenkerla, de bekendste brouwerij.

Würzburg

Würzburg ligt midden in het Frankische wijnland aan de Main. Het hoogtepunt is de Residenz, het barokke paleis van de prins-bisschoppen, met een trappenhuis waarvan het plafondfresco van Tiepolo tot de grootste ter wereld behoort. Aan de overkant van de Main ligt de vesting Marienberg. Het beste moment van de dag is ’s avonds op de Alte Mainbrücke, met een glas wijn uit een van de wijnbars aan de brug.

Augsburg

Augsburg werd in het jaar 15 voor Christus door de Romeinen gesticht en is daarmee een van de oudste steden van Duitsland. In de zestiende eeuw was het een van de rijkste steden van Europa, dankzij de koopmansfamilie Fugger. Jakob Fugger liet in 1521 de Fuggerei bouwen, de oudste nog bestaande sociale woonwijk ter wereld. De bewoners betalen nog altijd een jaarhuur van 0,88 euro, plus de belofte om dagelijks drie gebeden voor de stichters te zeggen.

Passau en andere steden

Passau ligt op de plek waar de Inn en de Ilz in de Donau stromen. Je ziet het goed vanaf de Veste Oberhaus: drie rivieren met drie verschillende kleuren water. In de Dom staat een van de grootste kerkorgels ter wereld. Andere steden die de omweg waard zijn: Landshut, met de langste bakstenen kerktoren ter wereld; Lindau, op een eiland in de Bodensee; en Bayreuth, waar elke zomer het Wagnerfestival wordt gehouden.

Kaart laden

De kaart komt van OpenStreetMap. Pas na je klik wordt er verbinding gemaakt.

Kaarten voortaan direct laden

De kastelen van Ludwig II

Geen koning heeft het beeld van Beieren zo bepaald als Ludwig II, die van 1864 tot 1886 regeerde. Hij had weinig interesse in politiek, zeker nadat Beieren in 1866 de oorlog tegen Pruisen verloor, en stak zijn energie en een groot deel van zijn vermogen in drie kastelen: Neuschwanstein, Linderhof en Herrenchiemsee. In 1886 werd hij door zijn regering krankzinnig verklaard en afgezet. Een paar dagen later werd hij dood gevonden in de Starnberger See. Hoe hij precies om het leven kwam, is nooit opgehelderd.

In 2025 zijn de kastelen van Ludwig II op de Werelderfgoedlijst van UNESCO gezet. Neuschwanstein is het bekendst en het drukst: jaarlijks komen er zo’n anderhalf miljoen bezoekers. Het interieur bezoek je alleen met een rondleiding op een vast tijdstip, en die tickets zijn in de zomer snel uitverkocht. Reserveer daarom ruim van tevoren online. Wie alleen het kasteel van buiten wil zien, loopt naar de Marienbrücke voor het klassieke uitzicht.

Linderhof, bij Oberammergau, is kleiner maar volgens velen mooier, met een tuin vol fonteinen en een kunstmatige grot waar Ludwig zich in een schelpvormige boot liet rondvaren. Herrenchiemsee op het eiland in de Chiemsee is het meest pompeus. Samen zijn ze goed te combineren in een rondreis door het zuiden van Beieren.

Vanuit München is Neuschwanstein goed te doen als dagtocht. Hoe je dat regelt, lees je in dagtocht naar Neuschwanstein.

Geschiedenis van Beieren

Van Bajuwaren tot Wittelsbachers

De naam Beieren komt van de Bajuwaren, een volk dat in de zesde eeuw opdook in het gebied tussen de Donau en de Alpen. Onder het geslacht van de Agilolfingers ontstond een hertogdom dat grotendeels zelfstandig was, tot Karel de Grote in 788 de laatste hertog, Tassilo III, afzette en Beieren bij zijn rijk trok.

In 1180 kreeg Otto van Wittelsbach het hertogdom Beieren in handen. Zijn familie zou meer dan zevenhonderd jaar blijven regeren, tot 1918. Weinig vorstenhuizen in Europa hebben een gebied zo lang bestuurd. Tijdens de Dertigjarige Oorlog kreeg hertog Maximiliaan I de titel van keurvorst, waarmee Beieren een van de machtigste staten binnen het Heilige Roomse Rijk werd. Beieren bleef daarbij standvastig katholiek, en dat zie je nog steeds aan de vele kerken en kloosters.

Koninkrijk Beieren

Het huidige Beieren is grotendeels een product van Napoleon. Beieren koos zijn kant, en als beloning werd het in 1806 een koninkrijk. In dezelfde jaren kreeg het grote gebieden erbij: de Frankische bisdommen en vorstendommen rond Würzburg, Bamberg en Nürnberg, en de Schwabische steden en gebieden rond Augsburg. Zo ontstond de deelstaat van drie volkeren die Beieren nog steeds is. Van 1816 tot na de Tweede Wereldoorlog hoorde ook de Palts aan de Rijn bij Beieren.

De Beierse koningen lieten veel na wat je nu nog ziet. Ludwig I maakte van München een stad met klassieke gebouwen en musea. Zijn bruiloft met Therese van Saksen-Hildburghausen in oktober 1810 werd gevierd met een paardenrace op een weide buiten de stad: het begin van het Oktoberfest. Zijn kleinzoon Ludwig II liet de kastelen bouwen die nu de meeste toeristen trekken. In 1871 werd Beieren onderdeel van het Duitse Keizerrijk, maar het hield een aantal eigen rechten, zoals een eigen leger in vredestijd, een eigen post en eigen spoorwegen.

Vrijstaat, dictatuur en oorlog

Op 7 november 1918, aan het eind van de Eerste Wereldoorlog, riep de socialist Kurt Eisner in München de Vrijstaat Beieren uit. Koning Ludwig III vluchtte en daarmee kwam er een einde aan de heerschappij van de Wittelsbachers. Wat volgde was een chaotische periode: Eisner werd in februari 1919 vermoord, er werd kort een radenrepubliek uitgeroepen, en die werd in mei 1919 met geweld neergeslagen.

In dat onrustige klimaat groeide in München de NSDAP. In november 1923 deed Adolf Hitler er een mislukte staatsgreep, de Bierkellerputsch. Na de machtsovername in 1933 werd München de ‘hoofdstad van de beweging’, hield de partij haar partijdagen in Nürnberg, en opende in Dachau, vlak bij München, een van de eerste concentratiekampen. De Beierse steden werden in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd. Na de oorlog lag Beieren in de Amerikaanse bezettingszone, en in Nürnberg werden de belangrijkste nazileiders berecht.

Wie meer wil weten, kan terecht in de KZ-Gedenkstätte Dachau, het NS-Dokumentationszentrum in München, het Dokumentationszentrum Reichsparteitagsgelände in Nürnberg en het Dokumentation Obersalzberg bij Berchtesgaden.

Beieren na 1945

In 1946 kreeg Beieren een nieuwe grondwet. Toen de Bondsrepubliek in 1949 werd opgericht, stemde het Beierse parlement als enige tegen de Duitse grondwet, omdat het die te centralistisch vond. Beieren erkende de grondwet wel, en deed gewoon mee. Die houding, loyaal maar eigenzinnig, typeert de Beierse politiek nog altijd. Sinds 1957 heeft de CSU, de zusterpartij van de CDU die alleen in Beieren meedoet, steeds de minister-president geleverd.

Economisch veranderde Beieren na de oorlog van een landbouwstaat in een van de rijkste regio’s van Europa. BMW zit in München, Audi in Ingolstadt, Siemens in München, en Adidas en Puma in het Frankische Herzogenaurach. In 1972 hield München de Olympische Zomerspelen. Die werden overschaduwd door de gijzeling en moord op elf leden van de Israëlische ploeg door Palestijnse terroristen.

Eten en drinken in Beieren

De Beierse keuken is stevig. Denk aan Schweinshaxe (varkensschenkel), Knödel, zuurkool en Obatzda, een smeerbare kaas met paprika die je bij een brezel eet. De Weißwurst, een witte kalfsworst, eet je volgens de traditie vóór het middaguur, met zoete mosterd en een Weißbier. Franken heeft zijn eigen specialiteiten, zoals het Schäufele (varkensschouder met knapperige korst) en de kleine Nürnberger Rostbratwürste. In Schwaben en de Allgäu eet je Käsespätzle.

Bier is in Beieren geen bijzaak. De Beierse Reinheitsgebot van 1516, afgekondigd in Ingolstadt, bepaalde dat bier alleen van gerst, hop en water gemaakt mocht worden (de gist kwam er later bij). Het mooiste bier drink je in een biergarten. In traditionele biergartens mag je zelf eten meenemen, zolang je het drinken daar koopt. Een tafel met een tafelkleed is gereserveerd voor wie bij de zaak eten bestelt; aan de kale tafels mag je je eigen picknick uitpakken.

In Franken drink je naast bier ook wijn. De droge Silvaner uit de Bocksbeutel past goed bij de Frankische keuken, en in de wijndorpen aan de Main openen in het seizoen de Heckenwirtschaften: tijdelijke wijnlokaaltjes bij de wijnboer thuis.

Wanneer ga je naar Beieren?

Zomer (juni tot en met augustus) is het beste seizoen voor de bergen en de meren. Houd er rekening mee dat de zomervakantie in Beieren laat valt, meestal van begin augustus tot half september. In augustus zijn de Alpen en de meren dus vol met Duitse gezinnen. Juni en begin juli zijn vaak rustiger en de dagen zijn dan het langst.

Najaar (september en oktober) is voor veel mensen de mooiste tijd: helder weer, gekleurde bossen en minder drukte. Het Oktoberfest in München loopt van half september tot begin oktober, en dan zijn hotels in en rond München duur en schaars. In Franken is het dan wijnoogst, met wijnfeesten in veel dorpen.

Winter (december tot en met maart) draait om kerstmarkten en wintersport. Nürnberg, München, Regensburg en Würzburg hebben grote kerstmarkten. Skiën kan onder meer in Garmisch-Partenkirchen, Oberstdorf en het Berchtesgadener Land, maar de Beierse skigebieden liggen lager dan die in Oostenrijk. Sneeuwzekerheid is er daardoor minder, zeker vroeg en laat in het seizoen.

Voorjaar (april en mei) is goed voor stedentrips en voor het Frankische land. In de bergen liggen de hoger gelegen wandelpaden dan vaak nog onder de sneeuw, en veel berghutten en kabelbanen gaan pas in mei of juni open.

Zo kom je in Beieren

Met de auto

Vanuit Utrecht is het naar Würzburg ongeveer 500 kilometer, naar Nürnberg zo’n 600 en naar München rond de 800 kilometer. Naar de Alpen rijd je al snel negen uur of meer, dus veel Nederlanders plannen een overnachting onderweg, bijvoorbeeld in Franken. Op de Duitse Autobahn betaal je met een personenauto geen tol. Rijd je via Oostenrijk, bijvoorbeeld naar Berchtesgaden, dan heb je daar wel een vignet nodig.

In München en een paar andere Beierse steden geldt een milieuzone waar je alleen met een groene Umweltplakette in mag. Meer over de regels lees je bij milieusticker Duitsland en met de auto naar Duitsland. Voor de bergen en het Beierse Woud is een auto handig, omdat het openbaar vervoer daar minder vaak rijdt.

Met de trein

Met de ICE ben je vanuit Nederland in een halve dag in Würzburg of Nürnberg, meestal met een overstap in Keulen of Frankfurt. München is ook per trein goed bereikbaar, en er rijdt een nachttrein, zodat je ’s ochtends aankomt. In Beieren zelf is het treinnet dicht. Met het Deutschlandticket reis je een maand onbeperkt met het regionale openbaar vervoer in heel Duitsland, en dat is voor een rondreis langs Beierse steden vaak goedkoper dan losse kaartjes.

Met het vliegtuig

De belangrijkste luchthaven is München, met meerdere vluchten per dag vanaf Amsterdam. Nürnberg heeft ook een luchthaven, en in Memmingen, in de Allgäu, landen vooral prijsvechters. Van deur tot deur scheelt vliegen minder tijd dan je denkt, zeker naar Franken.

Veelgestelde vragen over Beieren

Is Beieren hetzelfde als Zuid-Duitsland?

Nee. Beieren is de zuidoostelijke deelstaat. Het zuidwesten, met het Zwarte Woud en Stuttgart, is Baden-Württemberg.

Waarom heet Beieren een vrijstaat?

Freistaat is het Duitse woord voor republiek. Het werd in 1918 gebruikt toen de monarchie werd afgeschaft. Juridisch is Beieren een gewone deelstaat, net als de andere vijftien. Ook Saksen en Thüringen noemen zich vrijstaat.

Hoeveel dagen heb je nodig voor Beieren?

Voor een stad als München, Nürnberg of Bamberg is een lang weekend genoeg. Wil je de Alpen en de meren zien, reken dan op een week in één regio. Een rondreis langs de Romantische Straße en de Beierse Alpen vraagt minstens tien dagen.

Kun je Beieren combineren met Oostenrijk?

Heel goed. Salzburg ligt op twintig minuten van Berchtesgaden en Innsbruck is vanuit Garmisch-Partenkirchen snel te bereiken. Kijk voor je vakantie in Oostenrijk ook eens op Alles over Oostenrijk.

Laatst gecontroleerd: september 2026